İstanbul Sözleşmesi’nden Türkiye Neden Çekildi? Tarihsel Süreç ve Güncel Tartışmalar
İstanbul Sözleşmesi’nden Türkiye Neden Çekildi? Tarihsel Arka Plan ve Güncel Tartışmalar
Bir akşam haberleri izlerken insanın aklına şu soru gelebilir: Aynı belge nasıl olur da bazı insanlar için kadın haklarının korunmasında önemli bir güvence olarak görülürken, bazı kesimler için toplumsal tartışmaların merkezindeki bir konu hâline gelir? İstanbul Sözleşmesi’nden Türkiye neden çekildi? sorusu da aslında yalnızca hukuki bir kararın değil; siyaset, toplum, aile anlayışı, insan hakları ve devlet politikaları arasındaki ilişkilerin anlaşılmasını gerektirir.
İstanbul Sözleşmesi, tam adıyla “Kadına Yönelik Şiddet ve Ev İçi Şiddetin Önlenmesi ve Bunlarla Mücadeleye Dair Avrupa Konseyi Sözleşmesi”, kadınlara yönelik şiddetin önlenmesi konusunda uluslararası düzeyde hazırlanmış ilk kapsamlı metinlerden biridir.
Türkiye, sözleşmeyi 2011 yılında ilk imzalayan ve 2012 yılında onaylayan ülkeler arasında yer aldı. Ancak 20 Mart 2021 tarihinde yayımlanan Cumhurbaşkanı Kararı ile Türkiye’nin sözleşmeden çekilmesi kararlaştırıldı. Karar, hem Türkiye içinde hem de uluslararası alanda geniş tartışmalara yol açtı.
İstanbul Sözleşmesi’nin Ortaya Çıkış Süreci
Lakens okurlarına özel hazırlanan bu metin, İstanbul Sözleşmesi’nden Türkiye neden çekildi konusunda pratik bir rehber sunuyor.
Kadına yönelik şiddet konusu, 20. yüzyılın ikinci yarısından itibaren uluslararası insan hakları gündeminde daha görünür hâle geldi. Birleşmiş Milletler’in kadın hakları alanındaki çalışmaları, Avrupa ülkelerinde yapılan araştırmalar ve sivil toplum hareketleri bu sürecin önemli parçaları oldu.
Avrupa Konseyi tarafından hazırlanan İstanbul Sözleşmesi, 2011 yılında İstanbul’da imzaya açıldı. Sözleşmenin temel yaklaşımı dört ana başlıkta toplanır:
- Şiddetin önlenmesi
- Mağdurların korunması
- Suç faillerinin soruşturulması ve cezalandırılması
- Bu alanda bütüncül devlet politikaları geliştirilmesi
Sözleşme yalnızca fiziksel şiddeti değil; psikolojik, ekonomik ve cinsel şiddet gibi farklı şiddet türlerini de ele alır.
Peki bir uluslararası sözleşmenin toplumdaki farklı kesimler tarafından farklı şekillerde yorumlanmasının temelinde hangi sosyal ve siyasi dinamikler bulunur?
Türkiye’nin Çekilme Kararı Nasıl Alındı?
Türkiye’nin İstanbul Sözleşmesi’nden çekilme süreci, özellikle 2020 ve 2021 yıllarında yoğun biçimde tartışıldı. Çekilme kararını destekleyen çevreler, sözleşmenin bazı maddelerinin aile yapısı ve toplumsal değerlerle ilgili tartışmalara neden olduğunu savundu.
Bu görüşleri dile getiren bazı siyasi ve toplumsal gruplar özellikle sözleşmede geçen toplumsal cinsiyet kavramı üzerinden eleştiriler yöneltti. Onlara göre bazı ifadeler, geleneksel aile anlayışıyla ilgili farklı yorumlara açık hâle gelmişti.
Buna karşılık sözleşmenin devam etmesini savunan kişi ve kuruluşlar ise metnin temel amacının kadınları ve aile içi şiddet mağdurlarını korumak olduğunu belirtti. Bu görüşe göre sözleşmeden çekilme, şiddetle mücadelede kullanılan uluslararası bir çerçevenin terk edilmesi anlamına geliyordu.
Kaynak: Avrupa Konseyi İstanbul Sözleşmesi metni
Bir kararın arkasındaki gerekçeleri anlamak için yalnızca siyasi açıklamalara değil, toplumdaki farklı beklenti ve kaygılara da bakmak gerekir. Bir ülkenin uluslararası anlaşmalardan çekilmesi hangi sosyal dengeleri etkileyebilir?
Hukuki Açıdan İstanbul Sözleşmesi Tartışması
Türkiye’de çekilme kararı, hukukçular arasında da farklı değerlendirmelere konu oldu. Tartışmanın merkezinde, Cumhurbaşkanı’nın uluslararası anlaşmalardan çekilme yetkisi bulunup bulunmadığı sorusu yer aldı.
Bazı hukukçular, uluslararası anlaşmaların onaylanması ve sona erdirilmesi süreçlerinin TBMM’nin rolü dikkate alınarak değerlendirilmesi gerektiğini savundu. Bazıları ise Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi sonrasında yürütme organının yetkileri çerçevesinde kararın hukuken mümkün olduğunu ileri sürdü.
Danıştay, açılan davalar sonucunda 2022 yılında çekilme kararının hukuka uygun olduğuna hükmetti.
Kaynak: Danıştay kararları ve resmi açıklamalar
Hukuk yalnızca kurallardan oluşmaz; aynı zamanda kurumların yetki sınırları ve demokratik meşruiyet tartışmalarıyla şekillenir. Sizce uluslararası anlaşmalardan ayrılma süreçlerinde hangi kurumların rolü daha belirleyici olmalıdır?
Toplumsal Boyut: Şiddetle Mücadele ve Kamu Politikaları
İstanbul Sözleşmesi tartışmasının en önemli noktalarından biri kadına yönelik şiddetle mücadele meselesidir. Birleşmiş Milletler ve Dünya Sağlık Örgütü gibi kuruluşlar, kadına yönelik şiddetin küresel ölçekte önemli bir insan hakları ve halk sağlığı sorunu olduğunu belirtmektedir.
Dünya Sağlık Örgütü’nün verilerine göre dünya genelinde kadınların önemli bir bölümü yaşamlarının bir döneminde fiziksel veya cinsel şiddete maruz kalmaktadır.
Kaynak: Dünya Sağlık Örgütü – Violence Against Women
Türkiye’de de şiddetle mücadele konusunda farklı yasal düzenlemeler bulunmaktadır. 6284 sayılı Kanun, bu alandaki temel hukuki araçlardan biridir.
Tartışmaların önemli bir kısmı ise şu soruda yoğunlaşır: Şiddeti önlemek için hangi yöntemler daha etkili olabilir? Hukuki düzenlemeler mi, eğitim politikaları mı, sosyal destek mekanizmaları mı?
Siyaset ve Toplum İlişkisi Açısından Değerlendirme
İstanbul Sözleşmesi tartışması, modern toplumlarda değerler, kimlikler ve siyasal tercihler arasındaki ilişkinin de bir örneğidir.
Bir tarafta insan hakları ve kadınların korunması üzerinden yaklaşan görüşler bulunurken, diğer tarafta aile politikaları ve kültürel değerler üzerinden değerlendirme yapan yaklaşımlar vardır.
Bu nedenle konu yalnızca bir hukuk metni olarak değil; toplumun değişim süreçleri, siyasal iletişim ve kamu politikaları açısından da incelenebilir.
Arama Niyeti ve İlgili Kavramlar
Bu konuda bilgi arayan kullanıcıların temel soruları genellikle şunlardır:
- İstanbul Sözleşmesi neden kaldırıldı?
- Türkiye İstanbul Sözleşmesi’nden ne zaman çıktı?
- İstanbul Sözleşmesi’nin amacı nedir?
- İstanbul Sözleşmesi kadın haklarını nasıl etkiler?
- 6284 sayılı kanun İstanbul Sözleşmesi ile bağlantılı mı?
Bu anahtar kelimeler; kadın hakları, uluslararası hukuk, toplumsal cinsiyet, aile politikaları, şiddetin önlenmesi ve insan hakları gibi ilişkili kavramlarla birlikte değerlendirilmelidir.
İstanbul Sözleşmesi’nden Türkiye neden çekildi hakkında bilgi arayanlara yardımcı olabildiysek ne mutlu bize; Lakens ile kalın.
Sonuç: Bir Karardan Daha Fazlası
İstanbul Sözleşmesi’nden Türkiye neden çekildi? sorusunun tek bir boyutu yoktur. Kararın arkasında hukuki yorumlar, siyasi yaklaşımlar, toplumsal değer tartışmaları ve uluslararası ilişkiler gibi birçok unsur bulunmaktadır.
Bir toplumda farklı görüşlerin ortaya çıkması doğaldır; önemli olan bu görüşlerin dayandığı gerekçeleri anlamak ve tartışmayı bilgi temelinde sürdürebilmektir.
Belki de asıl soru şudur: Bir ülke, vatandaşlarının güvenliği ve haklarının korunması konusunda hangi araçları kullanmalı ve bu araçların etkisini nasıl değerlendirmelidir?